เหตุการณ์รถไฟชนรถโดยสารประจำทางบริเวณจุดตัดทางรถไฟมักกะสัน เมื่อวันที่ 16 พฤษภาคม 2569 ซึ่งส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตและผู้ได้รับบาดเจ็บจำนวนมาก นับเป็นโศกนาฏกรรมที่สะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญของการจัดการความปลอดภัยเชิงระบบควบคู่ไปกับพฤติกรรมการใช้รถใช้ถนนอย่างปลอดภัย

ศูนย์ความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสิ่งแวดล้อม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (SHECU) ขอแสดงความเสียใจต่อครอบครัวผู้เสียชีวิต ผู้ได้รับบาดเจ็บ และผู้ได้รับผลกระทบจากเหตุการณ์ครั้งนี้ พร้อมทั้งขอเป็นส่วนหนึ่งในการสนับสนุนให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องยกระดับมาตรการด้านความปลอดภัย และส่งเสริมการสร้างความตระหนักรู้ด้านความปลอดภัยแก่สังคม เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดความสูญเสียในอนาคต

อุบัติเหตุร้ายแรงอาจไม่ใช่ความผิดพลาดของบุคคลเพียงคนเดียว แต่อาจเกิดจากการเชื่อมโยงของหลายปัจจัย ทั้ง “สภาพการณ์ที่ไม่ปลอดภัย” (Unsafe Conditions) และ “การกระทำที่ไม่ปลอดภัย” (Unsafe Acts) ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิด Swiss Cheese Model ของ James Reason ที่อธิบายว่า อุบัติเหตุจะเกิดขึ้นเมื่อระบบการป้องกันความเสี่ยงมี “ช่องโหว่” พร้อมกัน จนไม่สามารถยับยั้งความเสี่ยงได้อย่างมีประสิทธิภาพและนำไปสู่การเกิดอุบัติเหตุในที่สุด

ที่มา : https://consultivo.in/blogs/swiss-cheese-model-and-behaviour-based-safety-culture/

ในระหว่างที่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องอยู่ระหว่างการตรวจสอบข้อเท็จจริงและหาสาเหตุของโศกนาฏกรรมในครั้งนี้ เหตุการณ์นี้ควรเป็นกรณีศึกษาเพื่อกระตุ้นเตือนให้หน่วยงานทุกภาคส่วนตระหนักถึงความสำคัญของระบบการป้องกันความเสี่ยงที่มีประสิทธิภาพ มีการตรวจสอบและกำกับดูแลที่ถูกต้อง รวมถึงส่งเสริมให้บุคคลผู้ใช้รถใช้ถนนควรให้ความสำคัญกับการลดพฤติกรรมเสี่ยง ที่อาจก่อให้เกิดอุบัติเหตุ เช่น การหยุดรอ การไม่จอดรถค้างบนรางรถไฟ การไม่ฝ่าสัญญาณเตือน การเว้นระยะปลอดภัย และการหลีกเลี่ยงความเร่งรีบในพื้นที่เสี่ยง เพราะพฤติกรรมเล็ก ๆ ที่ควรใส่ใจเหล่านี้ จะสามารถช่วยป้องกันความสูญเสียครั้งใหญ่ได้

จากเหตุการณ์ครั้งนี้ สะท้อนให้เห็นอย่างชัดเจนว่า ความปลอดภัย จำเป็นต้องได้รับการวิเคราะห์ทั้งในมิติของปัจจัยเชิงระบบและพฤติกรรมของมนุษย์ควบคู่กัน แม้ว่าผู้ใช้งานหรือผู้ปฏิบัติงานจะมีความระมัดระวังมากเพียงใดก็ตาม หากระบบยังคงมีช่องโหว่ ขาดประสิทธิภาพ ความเสี่ยงก็สามารถเกิดขึ้นและนำไปสู่การเกิดอุบัติเหตุได้ ขณะเดียวกัน แม้จะมีระบบป้องกันที่มีประสิทธิภาพ แต่หากผู้ใช้งานหรือผู้ปฏิบัติงานละเลยกฎและมาตรการด้านความปลอดภัย อุบัติเหตุร้ายแรงก็อาจเกิดขึ้นได้เช่นกัน

ดังนั้น การป้องกันอุบัติเหตุจึงต้องดำเนินการแบบบูรณาการ ทั้งในระดับ ระบบการป้องกันควบคู่ไปกับการส่งเสริมพฤติกรรม  ทั้งมีการตรวจสอบและบำรุงรักษาระบบอย่างสม่ำเสมอ มีการนำเทคโนโลยีมาใช้เพื่อลดความเสี่ยงในการเกิดอุบัติเหตุ ตลอดจนมีการสื่อสารเพื่อส่งเสริมจิตสำนึกด้านความปลอดภัยแก่ผู้ประชาชนและสาธารณะ

ท้ายที่สุด เหตุการณ์ครั้งนี้ชี้ให้เห็นว่า ความปลอดภัย มิใช่หน้าที่ของหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง หรือขึ้นอยู่กับพฤติกรรมของบุคคลเพียงฝ่ายเดียว แต่ต้องอาศัยทั้งระบบที่มีประสิทธิภาพ และวัฒนธรรมความปลอดภัยเชิงป้องกัน (Preventive Safety Culture) ที่ทุกคนร่วมกันสร้างและปฏิบัติอย่างถูกต้องสม่ำเสมอ เพื่อมุ่งสู่สังคมที่ปลอดภัยอย่างยั่งยืน จึงจะช่วยลดความสูญเสียและให้คุณค่ากับชีวิตของประชาชนได้อย่างแท้จริง