หมายเหตุการใช้ AI: บทความนี้คิดค้นและเรียบเรียงเนื้อหาโดยผู้เขียน โดยใช้ปัญญาประดิษฐ์ (Generative AI)  

 เป็นเครื่องมือช่วยเกลาสำนวนภาษาเพื่อประสิทธิภาพในการสื่อสาร

          ความคุ้นชินและความละเลยมักเป็นจุดเริ่มต้นของอุบัติเหตุที่ไม่มีใครอยากให้เกิดหลายคนอาจคิดว่าอุบัติภัยจากสารเคมีเป็นเรื่องไกลตัวและมีโอกาสเกิดขึ้นเฉพาะในโรงงานอุตสาหกรรมหรือห้องปฏิบัติการเท่านั้นแต่ในความเป็นจริง สารเคมีอยู่รายล้อมรอบตัวเราในทุกพื้นที่ ทั้งในบ้านสถานที่ทำงาน ร้านค้า โรงเรียน และมหาวิทยาลัย เมื่อใดก็ตามที่สารเคมีปราศจากฉลากระบุชื่อหรือข้อมูลสำคัญสารเคมีนั้นอาจเปลี่ยนสถานะจากสิ่งที่มีประโยชน์กลายเป็น “สารเคมีไม่ทราบชื่อ (Unknown Chemicals)” ซึ่งหากถูกนำไปใช้งานอย่างผิดวัตถุประสงค์ อาจก่อให้เกิดการบาดเจ็บความเสียหายต่อทรัพย์สิน หรือแม้แต่การสูญเสียชีวิตได้ดังอุทาหรณ์สำคัญจากกรณีสารโซเดียมไนไตรต์ (Sodium Nitrite) ปนเปื้อนในน้ำซุปที่เกิดขึ้นใน อ.เมืองจ.อุดรธานี เมื่อวันที่ 8 มิถุนายน 2569^1-2

          เหตุการณ์ดังกล่าวเริ่มต้นจากการพบถุงบรรจุผงสีเหลืองอ่อนปริศนาถูกทิ้งไว้บริเวณใกล้ถังขยะสาธารณะ โดยไม่มีฉลากหรือข้อมูลใด ๆ ที่สามารถระบุชนิดหรือคุณสมบัติของสารได้ เนื่องจากลักษณะภายนอกมีความคล้ายคลึงกับเกลือปรุงอาหาร สารดังกล่าวจึงถูกเก็บและส่งต่อไปจนถึงร้านก๋วยเตี๋ยวแห่งหนึ่ง โดยผู้ขายได้ทดลองชิมและสันนิษฐานเองว่าเป็นเกลือปรุงอาหาร ก่อนนำไปใช้ปรุงน้ำซุป ส่งผลให้มีผู้บริโภคป่วยพร้อมกันจำนวน 13 ราย โดยผู้ป่วยทั้งหมดมีอาการรุนแรง และบางรายต้องเข้ารับการรักษาในหอผู้ป่วยวิกฤต (ICU)

          ผลการตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการโดยศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ที่ 8 อุดรธานี พบว่าผงปริศนาดังกล่าวคือโซเดียมไนไตรต์ ที่มีความบริสุทธิ์สูงถึงร้อยละ 99.2 ไม่ใช่เกลือปรุงอาหารตามที่เข้าใจในเบื้องต้น โซเดียมไนไตรต์เป็นสารเคมีที่นิยมใช้ในอุตสาหกรรมแปรรูปเนื้อสัตว์ เพื่อช่วยคงสีชมพูแดงของผลิตภัณฑ์และยับยั้งการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์บางชนิด อย่างไรก็ตาม สารดังกล่าวต้องใช้งานภายใต้การควบคุมปริมาณอย่างเคร่งครัด เนื่องจากการรับประทานในปริมาณที่ไม่เหมาะสมหรือการนำไปใช้ผิดวัตถุประสงค์ อาจก่อให้เกิดอันตรายร้ายแรงต่อสุขภาพและอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

          เหตุการณ์นี้สะท้อนให้เห็นว่า“สารเคมีไม่ทราบชื่อ” ไม่ใช่เพียงปัญหาในภาคอุตสาหกรรมหรือห้องปฏิบัติการเท่านั้นแต่สามารถส่งผลกระทบต่อภาคประชาชนได้ด้วย สารเคมีไม่ทราบชื่อถือเป็นปัญหาด้านความปลอดภัยที่สำคัญเนื่องจากไม่สามารถระบุชนิดและสมบัติความเป็นอันตรายของสารเคมีได้อย่างถูกต้องส่งผลให้การจัดการ การเคลื่อนย้ายและการกำจัดมีความเสี่ยงสูงกว่าสารเคมีที่มีข้อมูลครบถ้วน นอกจากนี้บริษัทผู้รับกำจัดของเสียอันตรายมักเรียกเก็บค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมสำหรับการกำจัดสารเคมีไม่ทราบชื่อเนื่องจากจำเป็นต้องดำเนินการวิเคราะห์และจำแนกชนิดของสารเคมีก่อนรวมถึงต้องใช้มาตรการควบคุมและจัดการเป็นพิเศษเพื่อให้สามารถกำจัดได้อย่างปลอดภัยและเป็นไปตามข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง

ภาพที่ 1 ตัวอย่างภาชนะบรรจุสารเคมีที่ไม่ทราบชนิด (Unknown Chemicals) ในห้องปฏิบัติการ (ภาพประกอบสร้างโดย AI ด้วย DALL·E 3, OpenAI)

แนวทางป้องกันการเกิดสารเคมีไม่ทราบชื่อ³

การป้องกันเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพที่สุด โดยสามารถดำเนินการได้ดังนี้

• หลีกเลี่ยงการแบ่งถ่ายสารเคมีจากภาชนะเดิมโดยไม่จำเป็น
• หากจำเป็นต้องแบ่งถ่ายสารเคมีหรือเตรียมสารละลายขึ้นใช้เอง ต้องเลือกใช้ภาชนะที่เหมาะสม แข็งแรง และติดฉลากระบุชื่อสารเคมี รวมถึงข้อมูลสำคัญอื่น ๆ อย่างชัดเจน
• ห้ามแบ่งสารเคมีใส่ขวดเครื่องดื่มหรือภาชนะที่อาจทำให้ผู้อื่นเข้าใจผิดโดยเด็ดขาด
• หมั่นตรวจสอบฉลากสารเคมีอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะสารเคมีที่จัดเก็บไว้ในตู้เย็นหรือตู้แช่ ซึ่งฉลากอาจเสื่อมสภาพหรือเลือนลางได้จากความชื้นและการเกิดน้ำแข็งเกาะ หากพบว่าฉลากซีดจาง หลุดลอก ฉีกขาด หรืออ่านไม่ชัดเจน ให้ซ่อมแซมหรือจัดทำฉลากใหม่ทันที
• ควรยึดฉลากให้แน่นหนา และเลือกใช้ภาชนะที่มีคุณภาพเพื่อป้องกันการรั่วซึมที่อาจทำให้ฉลากเสียหาย

แนวทางการจัดการเมื่อพบสารเคมีไม่ทราบชื่อ

• สิ่งสำคัญที่สุดคือ ต้องตระหนักว่าไม่สามารถพิสูจน์ชนิดของสารเคมีได้ด้วยการ ดู ดม หรือชิม การระบุชนิดของสารเคมีที่ถูกต้องต้องอาศัยการวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการเท่านั้น ดังนั้น เมื่อพบสารเคมีไม่ทราบชื่อ ควรปฏิบัติตามหลักการสำคัญ คือ ห้ามดม ห้ามชิม ห้ามผสม และห้ามคาดเดาชนิดของสารเคมีด้วยตนเองโดยเด็ดขาด

สำหรับภาคประชาชน (ครัวเรือนและชุมชน)

• ห้ามเทสารเคมีไม่ทราบชื่อลงท่อน้ำทิ้งหรือแหล่งน้ำสาธารณะ เนื่องจากอาจก่อให้เกิดมลพิษและอันตรายต่อสิ่งแวดล้อม
• หากภาชนะเดิมชำรุดหรือเสี่ยงต่อการรั่วไหลระหว่างการขนย้าย ให้บรรจุซ้อนในภาชนะที่แข็งแรงและปิดมิดชิด
• ติดป้ายหรือเขียนข้อความระบุให้ชัดเจนว่า “ขยะอันตราย / สารเคมีไม่ทราบชื่อ”
• นำส่งจุดรับขยะอันตรายของชุมชนหรือองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เพื่อนำไปกำจัดอย่างถูกต้องและปลอดภัย
• สำหรับในเขตกรุงเทพมหานคร สามารถศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมได้จากระบบจัดการขยะของกรุงเทพมหานคร https://greener.bangkok.go.th/waste-recycle/school-waste-guide/

สำหรับประชาคมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

• หากตรวจพบหรือครอบครองสารเคมีไม่ทราบชื่อ ให้ดำเนินการส่งกำจัดผ่านระบบ ChemTrack & WasteTrack ของมหาวิทยาลัย
• จัดประเภทของเสียเป็น “ประเภทที่ 1 ของเสียพิเศษ” และติดฉลากของเสียให้ครบถ้วนก่อนส่งกำจัด
• ปฏิบัติตามแนวทางการจัดการของเสียอันตรายของศูนย์บริหารความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสิ่งแวดล้อม (SHECU) อย่างเคร่งครัด
• https://www.shecu.chula.ac.th/home/content.asp?Cnt=134

          ดังนั้น อุทาหรณ์จากเหตุการณ์โซเดียมไนไตรต์ปนเปื้อนในน้ำซุปจึงเป็นเครื่องเตือนใจสำคัญว่า ราคาของความไม่รู้และความประมาทเกี่ยวกับสารเคมีอาจสูงกว่าที่เราคาดคิด บางครั้งอาจต้องแลกมาด้วยสุขภาพ ชีวิต หรือความสูญเสียที่ไม่อาจย้อนกลับคืนได้ การใส่ใจเรื่องเล็ก ๆ เช่น การติดฉลากสารเคมีอย่างถูกต้อง การตรวจสอบฉลากที่เสื่อมสภาพ และการไม่คาดเดาชนิดของสารเคมีเมื่อไม่ทราบข้อมูล คือ แนวป้องกันด่านแรกที่ช่วยลดความเสี่ยงและป้องกันอุบัติเหตุร้ายแรงได้อย่างมีประสิทธิภาพ เพราะบางครั้งเส้นแบ่งระหว่าง “ความปลอดภัย” กับ “ความสูญเสีย” อาจเป็นเพียงฉลากเล็ก ๆ บนภาชนะบรรจุสารเคมีเท่านั้น

เอกสารอ้างอิง

1. Thai PBS News (2026) ตรวจสอบเกลือร้านก๋วยเตี๋ยว หลังลูกค้าท้องเสีย 13 คน จ.อุดรธานี. Available at: https://www.thaipbs.or.th/news/content/506889 (Accessed: 1 July 2026).

2. ไทยรัฐนิวส์โชว์ (2026) เปิดผลสอบผงปริศนาในซุป ไม่ใช่เกลือแต่เป็นไนไตรต์  [Facebook post]. Available at: https://www.facebook.com/Newsshow32/posts/1365401039117089 (Accessed: 1 July 2026).

3. University of California, Los Angeles (UCLA) Environment, Health and Safety (n.d.) Safety Tip: Unknown Chemicals[Poster]. Los Angeles, CA: University of California, Los Angeles. Available at: https://ucla.app.box.com/s/2wexo8heppmh2bgmglewi5q8tdvj6fcu (Accessed: 1 July 2026).